Co to jest ransomware? Jak chronić się przed atakiem?

Ataki ransomware to realne ryzyko paraliżu organizacji. Dowiedz się, czym jest ransomware i poznaj kluczowe kroki, która pomogą zabezpieczyć Twój biznes przed gigantycznymi stratami. Nie pozwól hakerom zablokować dostępu do Twoich danych!

Jak działa złośliwe oprogramowanie ransomware?

Nazwa pochodzi od angielskiego słowa „ransom”, oznaczającego okup. Oprogramowanie blokuje dostęp do systemu (w przypadku ransomware blokującego ekran) lub uniemożliwia odczyt zapisanych w nim danych poprzez techniki szyfrujące. Następnie żąda od ofiary okupu za przywrócenie stanu pierwotnego. Pierwsze oprogramowanie ransomware, znane jako PC Cyborg lub AIDS, zostało stworzone jeszcze w latach 80-tych.

Istnieją różne metody infekowania komputerów. Jedną z popularniejszych jest rozsyłanie złośliwego spamu, który wykorzystuje metody inżynierii społecznej do wzbudzenia zaufania. Oprogramowanie ransomware dostaje się na komputer poprzez zainfekowane zainfekowane załączniki (np. dokumenty PDF lub Word) lub linki do złośliwych stron.

Inną popularną metodą infekcji są złośliwe reklamy. Podczas przeglądania sieci — nawet zaufanych stron — użytkownicy mogą być przekierowywani na serwery przestępców nawet bez klikania reklam. Serwery te gromadzą szczegółowe informacje na temat komputerów ofiar i ich lokalizacji, a następnie wybierają typ złośliwego oprogramowania najlepiej dopasowany do ataku na konkretnego użytkownika.

Oczywiście istnieje też mobilne oprogramowanie ransomware (infekujące telefony i inne urządzenia przenośne).

Polska celem ataków ransomware

Rok 2025 jest określany charakteryzuje się:

• rekordowym wzrostem liczby ataków
• większą profesjonalizacją grup przestępczych
• nowymi, wyrafinowanymi metodami ataku, często wspieranymi przez sztuczną inteligencję (AI).

Dane wskazują, że nasz kraj stał się jednym z najczęściej atakowanych na świecie. Według danych ESET w pierwszej połowie 2025 roku Polska znalazła się na pierwszym miejscu w świecie pod względem liczby wykrytych ataków ransomware, wyprzedzając w tym zakresie nawet Stany Zjednoczone!

Zespół reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego CERT Polska działający w strukturze NASK w 2024 roku odnotował rekordowy wzrost aktywności cyberprzestępców. Liczba zgłoszeń wyniosła 600 000, co stanowi wzrost rok do roku średnio o około 62%.

Tak doszło do głośnych infekcji ransomware

Przy tak obszernej dystrybucji złośliwego oprogramowania zagrożenia ransomware czyhają na każdym kroku. Przedstawiamy dwa przykłady: atak na polski szpital oraz analizę głośnego ataku na Jaguara.

Oprogramowania ransomware w szpitalu

Bardzo dobrym przykładem opisujące ryzyko może być atak na Szpital MSWiA w Krakowie. Grupa ransomware DragonForce zaszyfrowała kluczową dokumentację medyczną, co zmusiło personel do przejścia na dokumentację papierową. To znacząco utrudniło bieżące funkcjonowanie i zagroziło bezpieczeństwu pacjentów. Okup wynosił aż 50 Bitcoinów, co w tym okresie stanowiło równowartość kilku milionów złotych.

Atak ten doskonale obrazuje, że przestępcy celują w infrastrukturę krytyczną, stawiając na szali ludzkie życie i zdrowie.

Zarządzanie hasłami – tak uchronisz się przed hakerami! Sprawdź nasz poradnik

Trudne przywrócenie dostępu u Jaguara

Kolejny wart uwagi przykład to atak cybernetyczny, który dotknął brytyjskiego giganta motoryzacyjnego Jaguar Land Rover (JLR) w drugiej połowie 2025 roku. Stał się on podręcznikowym przykładem kryzysu o skali krajowej. Incydent ten wykroczył daleko poza zaszyfrowane pliki, demonstrując, dlaczego nowoczesny ransomware jest tak poważnym zagrożeniem dla złożonych, cyfrowo zintegrowanych organizacji.

Atak, za który odpowiedzialność wzięła grupa hakerska pod nazwą Scattered Lapsus$ Hunters (wskazująca na współpracę grup takich jak Scattered Spider i Lapsus$), nie był wynikiem zaawansowanego technicznie, nieznanego błędu (zero-day). Był to atak oparty na klasycznych, ale skutecznych technikach takich jak:

• Infiltracja – raporty wskazują, że włamanie rozpoczęło się od wykradzenia poświadczeń (loginów i haseł), często pochodzących z wcześniejszych wycieków lub pozyskanych za pomocą kampanii phishingu głosowego (vishing) – podszywania się pod wewnętrzny personel w celu wyłudzenia danych od pracowników.
• Eksploatacja – po uzyskaniu wstępnego dostępu, atakujący wykorzystali słabą segmentację sieci i przeterminowane hasła (nawet z 2021 roku), aby swobodnie poruszać się po środowisku JLR. Osiągnęli dostęp do kluczowych systemy operacyjne.
• Sabotaż systemów OT i IT: atakujący uderzyli w rdzeń infrastruktury, w tym prawdopodobnie w system SAP S/4 HANA, który integruje zarządzanie zasobami (ERP), systemy wykonawcze produkcji (MES), logistykę i portale dealerskie. Zniszczenie lub zaszyfrowanie tych systemów natychmiast sparaliżowało fabryki.

W odpowiedzi na powagę sytuacji, JLR podjęło drastyczną decyzję o proaktywnym wyłączeniu swoich kluczowych systemów IT na całym świecie.

Dlaczego atak na JLR to doskonały przykład?

Atak na JLR ukazał i obnażył słabe punkty nowoczesnego, zintegrowanego przemysłu, które zamieniają incydent cybernetyczny w katastrofę gospodarczą.

Współczesna produkcja samochodów opiera się na strategii Just-in-Time (JIT). To filozofia zarządzania produkcją i zapasami, której głównym celem jest dostarczanie i wytwarzanie komponentów oraz produktów dokładnie w momencie, gdy są potrzebne, i dokładnie w wymaganej ilości. Części są dostarczane na linię produkcyjną dopiero wtedy, kiedy pojawi się na nie rzeczywiste zapotrzebowanie.

Paraliż systemów IT odpowiedzialnych za cyfrowe zamawianie, kontrolę jakości i logistykę, sprawił, że fabryki nie mogły funkcjonować nawet z fizycznie dostępnymi maszynami. Brak jednego cyfrowego systemu planowania spowodował, że cała produkcja musiała zostać wstrzymana. 

Największe szkody wywołał efekt domina w rozległym łańcuchu dostaw JLR, który obejmuje tysiące mniejszych firm w Wielkiej Brytanii i Europie. Atak wywołała paraliż dostawców. Szacuje się, że ekonomiczny wpływ ataku na całą gospodarkę Wielkiej Brytanii wyniósł około 2,8 miliarda USD (ok. 1,9 miliarda funtów), co czyni go jednym z najbardziej kosztownych incydentów cybernetycznych w historii kraju.

Mimo że JLR początkowo nie potwierdzało kradzieży danych klientów, hakerzy twierdzili, że wykradli gigabajty wrażliwych informacji. Z publikacji przestępców wynikało, że skradziono zastrzeżoną dokumentację, kod źródłowy systemów infotainment samochodów oraz inne poufne dane dotyczące rozwoju pojazdów. Utrata takich danych (własność intelektualna i dane wrażliwe) jest długoterminowym zagrożeniem dla przewagi konkurencyjnej.

Zarządzanie ryzykiem – wyjaśniamy cały proces! Przewodnik krok po kroku

Fakt wykradzenia danych był narzędziem do podwójnego wymuszenia, grożąc szkodą reputacyjną i prawną (za wyciek danych partnerów i pracowników), co zwiększa presję na zapłatę okupu, niezależnie od możliwości technicznego przywrócenia zaszyfrowanych systemów.

Atak ransomware – kluczowe etapy

Atak ransomware zazwyczaj przebiega w kilku kluczowych etapach, często wykorzystując inżynierię społeczną i luki w oprogramowaniu:

Etap 1: Infiltracja

Złośliwe oprogramowanie dostaje się na urządzenie. Najczęstszymi wektorami ataku są:

• Phishing/Malspam: e-maile udające wiadomości od zaufanych instytucji (banki, firmy kurierskie) zawierające złośliwe załączniki (np. dokumenty Word z makrami) lub linki do złośliwych stron internetowych.
• Luki w zabezpieczeniach (exploity): Wykorzystanie niezałatanych błędów w systemie operacyjnym lub aplikacjach.
• Zdalny dostęp (RDP): przejęcie słabo zabezpieczonych połączeń zdalnych.

Etap 2: Szyfrowanie

Po zainfekowaniu, ransomware zaczyna skanować dyski i inne podłączone zasoby (w tym sieciowe dyski współdzielone czy nawet nieseparowane kopie zapasowe), szyfrując krytyczne dane za pomocą silnych algorytmów. Pliki stają się nieczytelne i bezużyteczne.

Etap 3: Wymuszenie

Po zakończeniu szyfrowania na ekranie pojawia się żądanie okupu w celu odzyskania dostępu. Środki zazwyczaj mają być dostarczone w kryptowalutach, co utrudnia śledzenie.

Nowoczesne ataki stosują często metodę podwójnego wymuszenia: oprócz szyfrowania danych, cyberprzestępcy wykradają je wcześniej i grożą opublikowaniem w sieci, jeśli okup nie zostanie zapłacony.

Obserwujemy też nowe techniki wymuszenia:

• Szantaż reputacyjny bez szyfrowania: niektóre grupy rezygnują z szyfrowania (co jest czasochłonne i ryzykowne), skupiając się wyłącznie na kradzieży danych i groźbie ich upublicznienia.
• Wykorzystanie obowiązków prawnych: groźby są często formułowane w kontekście terminów raportowania incydentów bezpieczeństwa do regulatorów (np. Urzędu Ochrony Danych Osobowych), co jest dodatkową formą presji.

Konsekwencje ataku ransomware

• Paraliż działalności: utrata dostępu do kluczowych danych (baz danych, dokumentów, systemów) prowadzi do długotrwałego przestoju w pracy, co generuje ogromne straty finansowe. Odzyskiwanie danych często jest długotrwałe lub niemożliwe
• Straty finansowe: obejmują koszty okupu (choć płacenie jest odradzane), wydatki na przywracanie systemów, opłaty dla ekspertów ds. cyberbezpieczeństwa oraz utracone przychody w czasie przestoju.
• Utrata danych: nawet po zapłaceniu okupu nie ma gwarancji odzyskania danych. Przestępcy mogą nie dostarczyć klucza lub dostarczony klucz może nie działać w pełni.
• Utrata reputacji i kary prawne: w przypadku kradzieży i upublicznienia poufnych danych (klientów, partnerów), firma mierzy się z utratą zaufania i konsekwencjami prawnymi (np. za naruszenie RODO).
• Koszty przywracania systemu: konieczność czyszczenia i odbudowy całej infrastruktury IT.

CISO as a Service – chroń swój biznes bez kosztów etatu!

Ochrona przed ransomware

Kluczem do obrony przed ransomware jest wielowarstwowa ochrona i proaktywne, prewencyjne podejście. Najważniejsze kroki, które możesz podjąć to:

1. Tworzenie regularnych kopii zapasowych (backup)

Poza ostrożnością w korzystaniu z internetu warto pamiętać szczególnie o wykonaniu kopii zapasowych. W ten sposób nie tracimy plików, na których nam zależy, i nie można nas zmusić do płacenia okupu. Koniecznie zachowaj co najmniej jedną kopię offline – np. na dysku USB.

Alternatywą są usługi chmurowe. Ta metoda wymaga najczęściej ustawienia opcji kopiowania do naszego katalogu w chmurze – takie opcje są dostępne w aplikacjach instalowanych fabrycznie w smartfonach. Innym sposobem jest zainstalowanie dedykowanej aplikacji, która automatycznie tworzy kopie zapasowe plików, np. od razu po ich utworzeniu. Jej dodatkową zaletą jest to, że w przypadku zainfekowania złośliwym oprogramowaniem, pozwala na przywrócenie danych do stanu sprzed zdarzenia.

Popularne usługi chmurowe pomagają odtworzyć dowolne dane i zmiany, co nie tylko pomaga przy odzyskiwaniu przypadkowo skasowanych plików, ale także umożliwia ich odtworzenie w przypadku zaszyfrowania na skutek cyberataku.

2. Aktualizacje systemu i oprogramowania

Regularnie instaluj łatki bezpieczeństwa dla systemów operacyjnych, przeglądarek i wszystkich aplikacji. Zapobiega to wykorzystaniu znanych luk.

3. Oprogramowanie antywirusowe/antymalware

Używaj renomowanego i zawsze aktualnego oprogramowania antywirusowego, często wzbogaconego o moduły behawioralne wykrywające nietypowe działania, takie jak masowe szyfrowanie plików

4. Świadomość użytkownika i ostrożność

• Nigdy nie otwieraj załączników ani nie klikaj w linki w wiadomościach e-mail od nieznanych lub podejrzanych nadawców (nawet jeśli wydają się być od znajomych). Sprawdzaj dokładnie adres e-mail nadawcy.
• Włączaj ukrywanie rozszerzeń plików, aby łatwiej wykryć fałszywe pliki wykonywalne (np. faktura.pdf.exe).

5. Segmentacja sieci

W środowisku firmowym dzielenie sieci na mniejsze, izolowane sekcje ogranicza możliwość rozprzestrzeniania się ransomware.

Jak usunąć ransomware? Co zrobić w przypadku ataku ransomware?

Jeśli mimo środków zapobiegawczych dojdzie do ataku, liczy się szybka i przemyślana reakcja:

1. Izolacja zainfekowanego urządzenia: natychmiast odłącz zainfekowany komputer od sieci (Wi-Fi, kabel Ethernet), aby powstrzymać rozprzestrzenianie się ransomware na inne systemy i nośniki.
2. NIE PŁAĆ okupu: eksperci ds. bezpieczeństwa i organy ścigania zdecydowanie odradzają płacenie. Po pierwsze, zapłata nie gwarantuje odzyskania danych. Po drugie, płacenie finansuje ich dalszą działalność i zachęca do kolejnych ataków.
3. Zgłoszenie incydentu: poinformuj odpowiednie służby (w Polsce np. CERT Polska) oraz wewnętrzne zespoły IT/bezpieczeństwa.
4. Czyszczenie i odbudowa:

• W celu usunięcia zagrożenia odinstaluj złośliwe oprogramowanie (za pomocą narzędzi do usuwania ransomware lub poprzez formatowanie i ponowną instalację systemu).
• Przywróć dane z bezpiecznej kopii zapasowej, upewniając się, że była ona odizolowana i nie została zaszyfrowana.

Chroń swój biznes!

Skuteczna obrona przed ransomware i zagrożeniami nowej generacji (często wspieranymi przez AI) musi wykraczać poza tradycyjne antywirusy. W obliczu rekordowej liczby ataków i wzrastającej profesjonalizacji cyberprzestępców, poleganie wyłącznie na wewnętrznych zasobach i podstawowej higienie cyfrowej może być niewystarczające. Prawdziwa ochrona wymaga strategicznego partnera, który wniesie ekspercką wiedzę, zaawansowane technologie i systemy proaktywnego monitorowania.

Pomożemy Ci zbudować wielowarstwową architekturę bezpieczeństwa, która znacząco minimalizuje ryzyko udanego ataku. Umów bezpłatną konsultację!

Ransomware – najczęściej zadawane pytania

Co to jest ransomware?

Ransomware można przetłumaczyć jako „oprogramowanie szantażujące” (od angielskiego ransom – okup). To jedno z najgroźniejszych i najczęściej występujących typów złośliwego oprogramowania (malware). Działa jak cyfrowy szantażysta – blokuje dostęp do plików lub całego systemu (najczęściej przez ich zaszyfrowanie) i żąda od ofiary (organizacji, firmy) okupu w zamian za przywrócenie dostępu.

Jak przebiega infekcja ransomware?

• Infekcja — użytkownik otwiera zainfekowany załącznik e-maila, klika złośliwy link lub pobiera plik z niezaufanego źródła. Grupa atakująca może pozyskać dane z wcześniejszych wycieków. Dlatego tak ważne jest przegląd kont, aktualizacja uprawnień czy odpowiednia polityka haseł i ich zmiany w momencie ich kompromitacji.
• Kradzież i Szyfrowanie — program szyfruje możliwe i dostępne dane w infrastrukturze organizacji (na stacjach roboczych serwerach, zasobach sieciowych czy w bazach danych). Często ten krok jest poprzedzony kradzieżą danych.
• Żądanie okupu — na ekranie pojawia się komunikat z instrukcją zapłaty (często w kryptowalutach, np. Bitcoin). Ryzyko — nawet po zapłaceniu nie ma gwarancji, że dane zostaną odszyfrowane.

Jak chronić się przed ransomware?

Najlepszym sposobem ochrony jest prewencyjne, proaktywne podejście. Najważniejsze działania to regularne tworzenie kopii zapasowej danych, systematyczna aktualizacja systemów operacyjnych, korzystanie z antywirusów, ostrożność w korzystaniu z internetu i segmentacja sieci. Warto skorzystać z usług specjalistów, którzy pomogą Ci zbudować wielowarstwową architekturę cyberbezpieczeństwa.